{"id":200,"date":"2025-11-13T20:11:56","date_gmt":"2025-11-13T20:11:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/?p=200"},"modified":"2025-11-17T09:19:13","modified_gmt":"2025-11-17T09:19:13","slug":"dialect","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/?p=200","title":{"rendered":"DIALECT"},"content":{"rendered":"\n

Co\u00f6rdinator<\/strong>: Tineke Keizer
dialect@heemkundehattem.nl<\/a><\/p>\n\n\n\n

Doelstellingen<\/h3>\n\n\n\n

Deze groep houdt zich o.a. bezig met het op schrift stellen van het Hattems dialect, en het verzamelen van nog onbekende woorden, uitspraken en gezegdes. In 1992 is door de vereniging het woordenboek \u201cHattems\u201d dialect: uitgegeven.
Sinds enige jaren wordt er medewerking verleend aan het Meerteninstituut te Amsterdam en de Radboud Universiteit te Nijmegen, afdeling Taalwetenschap. Af en toe is er een publicatie in het kwartaalblad. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gezegdenboekje<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gezegdes, uutdrukkege, spr\u00f6\u00f6kies, r\u00ed\u00e9mpies,v\u00e4ssies en zo meer
Bijeengesprokkeld door de werkgroep Dialect van Heemkunde Hattem<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Oe \u00ed\u00e9t ie van oe van?
Woar koom ie vandan? 
Oh nee, 
ie \u00f3\u00e9f ut mie nie te zengn, 
nie uut te lengn. 
Ik z\u00ed\u00e9 ut an oe r\u00f6kkien en oe vessien. 
Ik eur ut an oe sproake. 
Ik kan ut an oe neuze z\u00ed\u00e9n. 
Bi\u2019j dr \u00ed\u00e9ne van Jan de Noalde misskien? 
Nee, ik zal ut nie ontkenn.
Ie mutn dr m\u00e4r an wenn.
Ik lieke op mien v\u00e4,
ik proate as mien mo.
Die t\u00e4\u00e4l is mie vetrouwd,
veur\u00e0 as \u2019t mie benauwt.
Die pas \u2019t mie as een sk\u00f3\u00e9,
want weet ie war ik d\u00f3\u00e9?
A\u2019k eel bli\u2019j of ellig bin
kan \u2019t nie loatn
Attems te proatn \u2026
Ik mur ut \u00e8\u00e8m kwiet.
Sk\u00e4\u00e4mm d\u00f3\u00e9 \u2018k mie niet.
Ik zeg ut m\u00e4 \u00ed\u00e9nm\u00e4lig:
Ik bin tw\u00ed\u00e9t\u00e4lig.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Eerste exemplaar Hattems gezegdenboek aangeboden<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mevrouw Eghuizen heeft het boekje Attems proatn kan \u2018k nie loatn <\/em>samengesteld en daarin een schat aan Hattemse uitdrukkingen, gezegden en versjes opgeslagen. Het mag als een aanvulling op het in 1992 verschenen Woordenboek Hattems Dialect <\/em>worden gezien. De illustrator is de H. Mensink, de ontwerper van de omslag H.D. Remmerts,
Dries Zielhuis had door een legaat samen met wijlen A. van de Streek de uitgave van het boekje financieel mogelijk gemaakt. Bij de uitreiking spreekt vanzelf dat er vaak \u2018Attems\u2019 te horen was, ook in de korte toespraakjes.<\/p>\n\n\n\n


Mevrouw Eghuizen beet de spits af, maar ook de werkgroepmedewerkers lieten zich niet onbetuigd.<\/p>\n\n\n\n

Truus Eghuizen bijt de spits af.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het doet mij goed nu het eerste exemplaar in mijn handen te hebben en dat het Heemkundebestuur het mogelijk heeft gemaakt de financi\u00ebn voor deze uitgave beschikbaar te stellen. Ook dank aan Henk Klok, onze vorige voorzitter, die er bemoeienis mee heeft gehad. Eveneens Herman Mensink die de tekeningen verzorgde, hartelijk bedankt. Wat zou het ook jammer zijn, wanneer de verzameling op de plank bleef liggen.<\/p>\n\n\n\n

Opgelucht<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daarnaast zijn we opgelucht dat we er nu even afstand van kunnen nemen. Tijdens en na het tot stand brengen van het Hattems woordenboek in 1992 was al een bescheiden begin gemaakt met het verzamelen. De vorige dialectgroep bestond uit vier mannen en \u00e9\u00e9n vrouw, onder wie Dries Zielhuis en Aalt van de Streek. Deze twee, waarvan \u00e9\u00e9n van hun beide ouders uit een buurgemeente afkomstig was, deponeerde soms een dialectwoord of gezegde, waarop de medewerker Jan Borst riep: \u201cD\u00e4is Oldebr\u00f3\u00e9ks\u201d of \u201cZo zek ze d\u00e4t in Eerde.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dialectgroep<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zo langzamerhand wijzigde de dialectgroep, bestaande uit zes vrouwen. De redactrice van ons Heemkundeblad was soms een vraagbaak, want zij spreekt \u2018een mond vol Hollands\u2019 en soms werd het \u2018Van Dales\u2019 woordenboek geraadpleegd.Wanneer een bepaald gezegde hierin stond en het bleek een vertaald dialect te zijn, is het geschrapt.
Op zo\u2019n manier zijn er vele verwijderd. Maar een enkele die bij navraag weinig bekend voorkwam, hebben we gehandhaafd. Ook die welke ons de wenkbrauwen deden fronsen. We vonden eveneens dat versjes die je tegenwoordig niet meer hoort, voor het nageslacht moesten worden bewaard. Voor het Nedersaksisch, waartoe ons dialect behoort, bestaat geen standaardtaal, zoals voor het Algemeen Nederlands, zodat er op korte afstand verschillen bestaan in spreken en schrijven. Ons dialect heeft soms van die eigenaardige zinsconstructies, zoals:<\/p>\n\n\n\n

 Zinsconstructies<\/strong><\/p>\n\n\n\n

IJ wast um. <\/em>Dit betekent niet dat hij iemand anders wast, neen, hij wast zichzelf.
Zie wast \u00e4\u00e4r. <\/em>Zij wast dus niet een vrouw, maar zichzelf, of
Zie deut \u00e4\u00e4r zeer. <\/em>Zij deed alleen zichzelf pijn, niet iemand anders.<\/p>\n\n\n\n

Of zinnen met wederkerende werkwoorden die je niet veel meer hoort, zoals:
\u201cToe, \u00e4\u00e4lt mien is \u00e8\u00e8m een boskop.\u201d
\u2019k Ebbe mien eers m\u00e4is boskoppm \u00e4\u00e4ld\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Wat zou het aardig zijn geweest, wanneer men vroeger gezegdes had verzameld en op
schrift had gesteld. Af en toe kom je er eens \u00e9\u00e9n tegen.<\/p>\n\n\n\n

 Een paar voorbeelden uit de zeventiende eeuw:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Kinder uit het eerste bedde.<\/li>\n\n\n\n
  2. Die man is nog te slecht om aan de galg te hangen.<\/li>\n\n\n\n
  3. Die vrouw is nog te slecht om haar voeten bij de man te steken.<\/li>\n\n\n\n
  4. Zij zijn gehouden naar Barbarije te varen. Dat betekent zoiets als: ze kunnen me wat.<\/li>\n\n\n\n
  5. Iemand die \u2018met een nat zeil loopt\u2019, is een op straat lopende dronkeman (een kroegloper). <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Met steeds minder dialectsprekende Hattemers verdwijnen ook zo langzamerhand de voor
    ons nog bekende uitspraken. Het is dus een goede zaak dat wat nog bekend is, voor het nageslacht te bewaren.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Zo sprak mevrouw Bep Langevoord-Keijl kort en krachtig in het \u2018Attems\u2019,<\/p>\n\n\n\n

    Attem, \u00f3nze mooie stad an de \u2019n Iessel <\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u00d3ns mooie pl\u00e4\u00e4sien Attem trek \u2019s zomers veule volk. \u2018Toerissen\u2019 nuump ze d\u00e4t teengswoarig.<\/p>\n\n\n\n

    Ok \u2019s noajoars zie\u2019j nog weis vremp volk loopm. Wuloe eb ier mooie amp\u00e4tte winkelties die amoa leuke
    dingn vekoop. D\u00e4t amp\u00e4tte, doar mu\u2019j \u2019t van emm. Ok de museums trek veule m\u00e8nsn.\u2019t Is ier ok een mooie buurte umme te loopm of umme te fietsn. In Meulekoatn of noa Omert, woar\u2019j met \u2019t puntien oaver k\u00f6nt v\u00e4\u00e4rn noa d\u2019andre kante van de \u2019n Iessel.Wuloe proat Attems, zo binne wuloe op\u2019egruuid. As oe olders zo proat, leer ie d\u00e4t vanzelf. Zo proat ie thuus, tutd\u00e4\u2019j noa skoele goat, dan mu\u2019j Ollands proatn.<\/p>\n\n\n\n

    \u00d3nze kleinkinder proat gien Attems meer. Net zoas \u2019t kleinkind van Willemien, \u00ed\u00e9ne van \u00f3ns gruupien. D\u00e4t vreug an \u00e4\u00e4r opoe:\u201cOma, uit welk land kom jij vandaan\u201d? Wuloe, van de dialecgroep Eemkunde, bint s\u00e4\u00e4mp lange tied ganks ewes umme amoa spr\u00e8\u00e8kwoordn, gezegdes en v\u00e4ssies op te skr\u00ef\u00ebm umme doarvan een buukien te loatn m\u00e4\u00e4kn. \u2019t Z\u00f2 zo j\u00e4mmer w\u00e8\u00e8n as d\u00e4t amoa veleurn g\u00ed\u00e9t. Zo v\u00e4\u00e4ke eur ie d\u00e4t nie meer zoas die olde v\u00e4ssies en zo. Ik bin bli\u2019j d\u00e4t \u2019t buukien noe kloar is. \u2019t Ef w\u00e8 lang eduurd, m\u00e4 noe is \u2019t eindelijk zo v\u00e4rre. <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Deed mevrouw Gerrie Schakelaar Oosterbroek dat zelfs in dichtvorm, <\/p>\n\n\n\n

    Op woensedag\u2019emiddeg <\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Op woensedag\u2019emiddeg um tw\u00ed\u00e9 uur kome wie bi\u2019j men\u00e4\u00e4re.
    En dan proate wie v\u00f2 vuur in ut Attems met mek\u00e4\u00e4re.
    Ut is v\u00e4\u00e4ke dikke mik,
    wie eb altied skik.<\/p>\n\n\n\n

    Spr\u00e8\u00e8kwoordn, gezegdes en v\u00e4ssies koomp tr veur de dag.
    Alles skrieve wie dan op, um te bew\u00e4\u00e4rn veur \u2019t noageslach.
    Wuloe, uloe, zuloe.Woordn die nie maang vegoan.
    Veur \u00e4loe die dit nie vestoat,
    ebbe wie een goeie road tut lering en vem\u00e4\u00e4k miskien.
    Ie k\u00f6nt ze in dit buukien z\u00ed\u00e9n.  <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Verhaalde Johanna Engelsman -Agterhuis van de medewerking aan het Gelders Woordenboek en aan het volkskundig Meertens Instituut <\/p>\n\n\n\n

    Oe belangriek is dialec <\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ut mooie van ut dialec is al die kleine veskilln. A\u2019j noagoat d\u00e4t z\u2019in de pl\u00e4asn die rond<\/p>\n\n\n\n

    umme Attem lingn, zoas Woapmvelde, Eerde en Oldebr\u00f3\u00e9k, z\u2019een veule andre uutsproak eb asse wuloe.
    Ok in Attemerbr\u00f3\u00e9k proat ze iets anders.En as \u2019t knip en weer knip, k\u00f6\u2019j nog veskil eurn tussn Attemers die binn de muurn geboorn bint of doar buutn. Veur wuloe met ut spr\u00e8\u00e8kwoordnbuukien begunn, tem\u00e8nsn toen ut \u00e4rnst begun te w\u00f2nn, ebbe wie met\u2019ew\u00e4rk an ut woordnb\u00f3\u00e9k van de Gelderse dialecn. Doarveur kreege wie iedre moand een grote enveloppe met f\u00f6rmeliern van de Radbout Universiteit uut Nijmeeng.  <\/p>\n\n\n\n

    Doarin mosse wie \u00f3nze Attemer dialecwoordn skr\u00ed\u00e9m en de betekenisse doarvan, zod\u00e4t ze een goed inzich kreeng van alle gemeentn in \u00f3nze provincie. Doar bint dr\u00ed\u00e9 b\u00f3\u00e9kn van uut\u2019egeem. Ut was een mooi w\u00e4rk, m\u00e4 w\u00e8 een muuilijk karweichien.Wie eb tr toch veule plezier an bel\u00e8\u00e8f. Wie kreeng nog\u00e0 intieme vroangn veur \u00f3nze neuze oaver de voortplanting en wat doarmet s\u00e4\u00e4mpg\u00ed\u00e9t. Doar kreege wie op \u00f3ze l\u00e8\u00e8ftied nog rooie eurties van.\u2019t Ef \u00f3ns nog w\u00e8 ut predikoat op\u2019el\u00e8verd: nie grof in de mond w\u00e8\u00e8n, j\u00e4, zelfs een bettien preuts.Ok veur ut \u2018t van Meertensinstituut uut Amsterdam e\u2019w met\u2019ew\u00e4rk veur ut onderzuuk noa de Nederlandse Taal en Cultuur. D\u00e4t was dus iets heel anders.<\/p>\n\n\n\n

    Ondertussn are wie nog de spr\u00e8\u00e8kwoordn en gezegdes, die wie v\u00e4rder of konn ronn.Doar is noe een end an\u2019ekoomm. \u2019t Skr\u00ed\u00e9m dr van veult altied nie met. D\u00e4t was en is nog een oge drumpel woar wie oaver\u00e8n mutn stappm. M\u00e4 ut resultoat is tr noe. Wie oap d\u00e4t uloe met men\u00e4are dr net zoveule genoegn an maang bel\u00e8\u00e8m aswuloe edoan eb. <\/p>\n\n\n\n

    En bood mevrouw Riek de Vries-Blom namens de werkgroep mevrouw Eghuizen een map aan om al haar losse papiertjes in op te bergen.<\/p>\n\n\n\n

    Truus, bedank<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

    Eindlijk is \u00f3ns buukien kloar. t Ef w\u00e8 langeduurd, m\u00e4 \u2019t is ok mooi ew\u00f2nn. Doarumme wolle wie Truus een kedoochien anb\u00ed\u00e9n.\u201cAs ie \u2019s w\u00f3\u00e9nsesmiddegs kwaamm en oe tasse uut gunk pakkn, dan kwamp doaruut een agenda, een penne en een eleboel l\u00f6sse pepierties. Doarumme aa\u2019w edach oe een mooie map te geem woar ie al de pepierties op volgorde in k\u00f6nt d\u00f3\u00e9n. Dan \u00f3\u00e9f ie nie meer te zuukn. Iermee w\u00e8nse wie oe nog veule skrief- en proatplezier.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Over de dialectgroep<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-werkgroepen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=200"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":354,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions\/354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.stroo9613.cl08.keurigonline.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}